Nederlandse Digitaliseringsstrategie

Samen versnellen

Nederland staat voor grote maatschappelijke opgaven in een sterk veranderende omgeving. En digitalisering is één van de belangrijkste sleutels tot oplossingen. Daarom is investeren in onze digitale basis urgent en belangrijk voor Nederland en de grote opgaven waar de samenleving voor staat. De overheid is één van de grootste afnemers van digitale diensten. En hierdoor ook aanjager van digitale ontwikkelingen die essentieel zijn voor een weerbare samenleving en een welvarende, toekomstgerichte en productieve economie.

We praten als overheid al ongeveer 25 jaar over dezelfde doelen, zoals het centraal stellen van burgers en ondernemers bij dienstverlening, toegankelijkheid en het verbeteren van onze gegevensuitwisseling. Op deze opgaven is te weinig voortgang geboekt, omdat ze tot nu toe grotendeels individueel zijn aangepakt door overheidsorganisaties. We hebben in het verleden vooral gekeken naar wat er moet gebeuren, maar niet hoe we dat gezamenlijk kunnen doen. Digitalisering staat nu ook politiek hoog op de agenda.

De noodzaak tot verandering is al vaak benoemd. In de afgelopen jaren zijn er talloze adviezen en rapporten opgesteld over digitale ontwikkelingen. Door belangrijke nationale en internationale organisaties [1]. Ook specifiek over de digitalisering van de overheid [2]. In al deze rapporten komt terug: de toekomst is digitaal en de ontwikkeling van digitalisering kan niet zonder gerichte centrale regie. De overheid heeft nu te maken met problematische legacy, dienstverlening die nog onvoldoende aansluit bij de behoeften van burgers en ondernemers, versnipperd beleid, digitale veiligheid en weerbaarheid die versterkt moeten worden.

Het kabinet onderstreept daarom dat een andere aanpak nodig is. Om doorbraken te realiseren moeten we nu aan de slag: samenwerking zoeken, simplificeren waar dat kan en versnellen. Samen met alle overheidslagen kijken hoe het wél kan. Dat betekent: geen nieuwe beleidsdocumenten per bestuurslaag, maar focus op gezamenlijke versnelling. Met overheden, de markt en altijd in gesprek met de samenleving en het parlement. Want mensen op straat zien namelijk 1 overheid en niet het klassieke Huis van Thorbecke met het Rijk, de provincies, waterschappen en gemeenten als aparte bestuurslagen. In deze tijd kunnen we ons niet langer veroorloven om als afzonderlijke organisaties te werk te gaan. We leven in 1 digitaal huis van Thorbecke waar alle overheidsorganisaties samen hun plek hebben gevonden.

Met de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) prioriteren Rijksoverheid, provincies, gemeenten, waterschappen en publieke dienstverleners de onderwerpen waar de urgentie en impact het grootst is. We willen versnellen door politiek-bestuurlijke sturing op het realiseren van doorbraken en het wegnemen van belemmeringen. De samenwerking tussen alle overheidsorganisaties vormt, samen met regie, de sleutel voor het succes.

Bij het nastreven van gestelde ambities blijven we oog houden voor publieke waarden en rechtsbescherming. Dit varieert van waarborgen op bijvoorbeeld het gebied van gegevensbescherming, tot het (blijven) bieden van ondersteuning aan burgers, ondernemers en ambtenaren die moeite hebben mee te komen met digitale ontwikkelingen [3].

De noodzaak van 1 overheid in de digitale wereld

Aparte organisaties met ieder een eigen cloudstrategie, cyberveiligheidsaanpak, oude systemen die niet op elkaar aansluiten, gescheiden datasilo’s en ieder een eigen versie van een vergelijkbaar AI-systeem (Artificiële Intelligentie). Deze versnippering zit in de weg om de weerbaarheid te versterken, dienstverlening te verbeteren, versnelling te maken en kwaliteit te borgen. De snelheid in de ontwikkeling van technologie, krapte op de arbeidsmarkt en de geopolitieke ontwikkelingen maken het noodzakelijk om de krachten te bundelen. De EU ‘Digital Decade’ doelen versterken deze urgentie [4]. Denk aan de digitalisering van overheidsdiensten, hoogwaardige digitale professionals en digitale weerbaarheid en autonomie.

Gezamenlijk kiezen we vanaf vandaag voor een andere aanpak. Door te kiezen voor een beperkt aantal prioriteiten die we gezamenlijk aanpakken, afspraken hierover te maken en elkaar daaraan te houden. Met daarnaast ruimte voor individuele organisaties om op onderwerpen zelf keuzes te kunnen maken [5].

Met deze NDS wordt gewerkt volgens het principe ‘centraal afspreken, federatief inrichten’. Overheidsorganisaties gaan aan de slag om standaarden, gezamenlijke oplossingen en bouwstenen in de eigen organisatie in te voeren. Dit doen organisaties op hun eigen tempo, waarbij we toewerken naar het doel dat we samen hebben afgesproken. En daar houden we elkaar aan. Op deze manier werken overheden als partners samen in het digitale huis van Thorbecke en doorbreken we verkokering.

We verstevigen onze digitale basis en maken deze klaar voor de toekomst. Dit betekent dat we investeren in de digitale overheid. Digitale technologieën rond cloud, data en AI zijn hierbij de sleutel. Door hierin te investeren kunnen we dienstverlening voor mensen in Nederland verder moderniseren en onze weerbaarheid verhogen. Dit vraagt om het verbeteren van het digitaal vakmanschap van ambtenaren en een moderne werkomgeving die helpen hun werk beter te doen.

De Nederlandse Digitaliseringsstrategie

De NDS is één van de pijlers van het kabinetsbeleid op digitalisering. De NDS vormt samen met de Strategie Digitale Economie en de Nederlandse Cybersecurity Strategie (NLCS) [6] het fundament van het digitaliseringsbeleid van het kabinet [7]. Het kabinetsbeleid kent de volgende uitgangspunten:

• Nederland moet de kansen die digitalisering biedt, pakken. Met de NDS moeten we vernieuwen en blijven investeren in ons digitaal fundament. Dit om grote maatschappelijke opgaven te laten slagen, in bijvoorbeeld de zorg, ruimtelijke ordening en arbeidsmarkt.
• Nederland focust (samen met de EU) op de eigen strategische autonomie, ook in de digitale wereld. Dat betekent niet dat we alles zelf gaan doen, maar wel dat we onze kritieke processen en gegevens beter onder controle krijgen.
• Nederland zoekt intensiever de samenwerking met het bedrijfsleven, de wetenschap en kennisinstituten om de digitale economie en overheid op elkaar aan te sluiten en samen te werken aan de doelen van de NDS.
• Nederland zal waar nodig bestaande overheidsprocessen herontwerpen om de kansen van digitalisering volledig te benutten, in plaats van papieren processen digitaal te maken. Hierbij hoort ook de transitie om echt datagedreven te gaan werken als 1 overheid.

Dat doen wij samen met de markt en kennisinstellingen. We maken dit als 1 overheid concreet met 6 prioriteiten die ook onderling met elkaar verbonden zijn.