Er zijn diverse ontwikkelingen die het mogelijk moeten maken dat burgers hun eigen gegevens (inkomen, rijbewijzen of diploma’s) uit overheidsbronnen beschikbaar stellen aan dienstverleners. Zoals EDI-wallet, SDG-OOTS en Delen van gegevens via toestemming met private dienstverleners (DvTP).
Voor deze 3 oplossingen ontwikkelt het programma Gemeenschappelijke Bronontsluiting (GBO) een gestandaardiseerde ontsluiting waarmee overheidsorganisaties hun gegevens interoperabel en herbruikbaar beschikbaar kunnen stellen.
Gezamenlijke opgave
Overheidsorganisaties (bronhouders) staan voor de opgave gegevens veilig en eenvoudig beschikbaar te maken voor verschillende nationale en Europese ontwikkelingen. Dit brengt uitdagingen met zich mee, want gegevensdeling gebeurt op verschillende manieren. Daarom wordt gewerkt aan een uniforme aanpak die samenwerking vereenvoudigt en de implementatie- en uitvoeringslasten verlaagt. De ontwikkelingen EDI-wallet, SDG-OOTS en DvTP hebben alledrie gemeen dat de gegevensdeling van persoonsgegevens door de burger wordt geïnitieerd. Wat houden de oplossingen in?
- EDI-wallet: vanuit de eIDAS2-verordening wordt gewerkt aan de Europese Digitale Identitet (EDI-wallet). Met deze digitale portemonnee kunnen burgers zich digitaal identificeren, persoonlijke gegevens veilig delen en documenten digitaal ondertekenen. Zowel bij publieke als bij private dienstverleners in Nederland en de rest van de EU.
- SDG-OOTS: vanuit de Single Digital Gateway-verordening (SDG) wordt gewerkt aan het Once Only Technical System (OOTS). OOTS maakt het mogelijk dat burgers (en bedrijven) een verklaring van instemming geven aan Europese publieke dienstverleners. Daarna kunnen benodigde bewijsdocumenten éénmalig automatisch en veilig tussen overheidsorganisaties worden uitgewisseld.
- DvTP: vanuit het beleidsdossier Regie op Gegevens wordt een oplossing ontwikkeld voor het delen van gegevens via toestemming met private dienstverleners (DvTP). Dit als reactie op het ongewenste ‘screen scrapen’ van persoonlijke omgevingen van burgers binnen overheidswebsites (en daarmee overheidsbronnen).
Voordelen GBO
GBO richt zich op de gemeenschappelijke aspecten van bronontsluiting. Dat wil zeggen: generieke afspraken, standaarden en voorzieningen waarmee gegevens uit overheidsbronnen veilig en herbruikbaar beschikbaar komen. EDI-wallet, SDG-OOTS en DvTP kunnen gebruikmaken van de GBO-onderdelen en zich focussen op hun eigen specifieke toepassingen. Hierdoor voorkom je dubbel werk. Andere voordelen van deze gezamenlijke aanpak zijn:
- aansluiting op de Europese en internationale afspraken en standaarden;
- lagere implementatielast voor bronhouders;
- minder maatwerk en ad-hoc-implementaties;
- beter hergebruik van generieke voorzieningen;
- meer uniformiteit en interoperabiliteit tussen overheden en overheid, en private partijen;
- een herbruikbare bronontsluiting voor nieuwe ontwikkelingen.
Maximaal borgen in bestaande afsprakenstelsels
GBO wordt geen nieuw, losstaand stelsel. De gerealiseerde functies worden zoveel mogelijk geborgd binnen bestaande afsprakenstelsels. Zoals het Federatief Datastelsel (FDS) en de Generieke Digitale Infrastructuur (GDI) voor de overheid. En binnen publiek-private afsprakenstelsels, zoals Trusted Information Partners (TIP), voor de uitwisseling met private dienstverleners. Hierdoor verbetert landelijk en binnen Europa de interoperabiliteit. Gaandeweg zal blijken of er nog onderdelen zijn die niet binnen bestaande stelsels passen, en waar aanvullende invulling nodig is.
Relatie GBO en Uniforme bronontsluiting
Het VNG-project Uniforme Bronontsluiting (BronConnect) heeft in het voorjaar van 2026 een proef gedaan. Gekeken is welke uniforme werkwijze en afspraken geschikt zijn om gegevens binnen de EU makkelijk en veilig uit te wisselen. VNG deed deze proef samen met de gemeenten Rijswijk en Rotterdam, stichting RINIS, leveranciers EnableU en Cleverbase, de nationaal coördinator SDG en Digilab. Dit project wordt voor de zomer van 2026 afgerond, de opgedane kennis en ervaring wordt ondergebracht in GBO.
Planning op hoofdlijnen
De planning van het programma GBO ziet er als volgt uit:
- Opstartfase: januari tot en met juni 2026
- Ontwikkelfase: juli tot en met december 2026
- Realisatiefase: januari tot en met december 2027
In de opstartfase wordt gewerkt aan een Globaal Ontwerp dat op de GitHub-omgeving staat. Vanuit het Globaal Ontwerp wordt een Projectstartarchitectuur (PSA) opgesteld, een technisch ontwerp, en een informatiemodel en requirements ter voorbereiding op de ontwikkelfase.
Samenwerking
Binnen het programma is er samenwerking met FDS, TIP, GDI, EDI, SDG en DvTP. Daarnaast zijn de volgende bronhouders betrokken: RvIG, VNG, UWV, DUO, Belastingdienst en KVK. Ook andere bronhouders zijn uitgenodigd om mee te doen. Neem voor meer informatie contact op via gbo@ictu.nl.
