Van woningtekort en energietransitie tot armoede, schulden en zorg: maatschappelijke opgaven vragen om goed gebruik van data. Door overheden samen, over bestuurslagen en domeinen heen. De Interbestuurlijke Datastrategie (IBDS) ondersteunt overheidsorganisaties om data verantwoord te gebruiken en te delen, en om knelpunten in gegevensdeling gezamenlijk aan te pakken.
Wat is de IBDS?
De IBDS is het interbestuurlijk databeleid voor de hele overheid; tot stand gekomen in nauwe samenwerking tussen departementen, uitvoeringsorganisaties en koepels van gemeenten, provincies en waterschappen. Doel is dat de overheid het volle potentieel van data benut bij maatschappelijke opgaven. Op een manier die juridisch houdbaar, ethisch verantwoord en maatschappelijk uitlegbaar is.
Van strategie naar uitvoering
Het programma Realisatie IBDS helpt overheden om de Interbestuurlijke Datastrategie in de praktijk te brengen. Het ondersteunt organisaties in hun transitie naar verantwoord datagebruik, brengt partijen samen over bestuurslagen heen en ontwikkelt afspraken, werkwijzen en voorzieningen die datadelen mogelijk maken.
Sinds 2025 krijgt de uitvoering extra richting en tempo via de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS). De IBDS geeft voor een belangrijk deel invulling aan de prioriteit Data van de NDS.
In 2026 verschuift de focus van ontwikkelen naar toepassen: gezamenlijk doelen stellen, afspraken maken en gebruiken wat is ontwikkeld.
Waar werken we aan?
Het programma Realisatie IBDS richt zich op 3 samenhangende thema’s:
1. Datavolwassenheid
Overheidsorganisaties ondersteunen bij het stelselmatig en verantwoord inzetten van data en het vergroten van hun datavolwassenheid.
Wat kan al?
Organisaties kunnen gebruikmaken van de Beslishulp Datavolwassenheid, de Toolbox verantwoord datagebruik en de overige kennisproducten van de IBDS. In de kennisbank van de IBDS vind je daarnaast praktische hulpmiddelen, ontwikkeld voor en door overheidsorganisaties. Denk aan tools, werkwijzen en ervaringen uit de praktijk.
Ook kunnen overheden ondersteuning krijgen om datavolwassener te worden. Meer informatie is beschikbaar via RealisatieIBDS.nl.
2. Federatief Datastelsel
Het Federatief Datastelsel is een afsprakenstelsel voor organisaties met een publieke taak. Dit maakt het voor deze organisaties mogelijk om data gemakkelijk en verantwoord te kunnen delen en gebruiken. Het stelsel richt zich op uniformering en standaardisering van de manier waarop data domeinoverstijgend wordt beschreven en gedeeld.
In februari 2026 heeft het Overheidsbreed Beleidsoverleg Digitale Overheid (OBDO) het Afsprakenstelsel Federatief Datastelsel vastgesteld. Daarmee zijn gezamenlijke spelregels vastgelegd voor aanbieders van data.
Wat kan al?
Organisaties kunnen het Afsprakenstelsel FDS raadplegen. Hierin zijn de basisafspraken voor data-aanbieders beschreven. Later dit jaar volgen de basisafspraken voor data-afnemers. Organisaties die willen deelnemen aan het Federatief Datastelsel kunnen hulp krijgen bij de implementatie.
Meer weten? Neem contact op met teamIBDS@ictu.nl.
3. Knelpunten gegevensdeling
In de transitie naar verantwoord datagebruik kunnen dilemma’s en knelpunten ontstaan binnen én tussen organisaties. De Adviesfunctie Verantwoord Datagebruik adviseert organisaties hoe ze concrete knelpunten kunnen oplossen.
In de interbestuurlijke Community of Practice Digitale Ethiek delen overheidsprofessionals kennis en praktijkervaringen. Ook wisselen ze werkwijzen en instrumenten uit en bouwen ze samen aan handvatten om digitale ethiek te verankeren in beleid en uitvoering.
Internationale en sectorale samenwerking
Het programma Realisatie IBDS faciliteert en is deelnemer aan het EU Datanetwerk, een informeel netwerk van overheden dat kennis en ervaring uitwisselt over Europese datavraagstukken. Nationaal faciliteert het programma het Netwerk van Datastelsels, een platform voor interoperabiliteit tussen Nederlandse datastelsels.
Governance IBDS
Op 18 november 2021 is de Interbestuurlijke Datastrategie aan de Tweede Kamer aangeboden. Om de ambities te realiseren, is in 2022 het programma Realisatie IBDS gestart, onder verantwoordelijkheid van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Het OBDO en het IDO sturen het programma interbestuurlijk aan.
Het programma brengt partijen samen over bestuurslagen heen. Dat gebeurt via werkgroepen, netwerken en community’s.
Aan de slag!
Hulpmiddelen, afspraken en praktijkvoorbeelden vind je op: www.realisatieibds.nl en IBDS Magazines.
En heb je vragen? Neem contact op via teamIBDS@ictu.nl.
