Het is momenteel nog niet helemaal duidelijk wat het coalitieakkoord en de vorming van het nieuwe kabinet exact gaan betekenen voor de NDS. In de portefeuilleverdeling van de bewindslieden valt de NDS onder de verantwoordelijkheid van het ministerie van EZK.
De verdere verdeling tussen EZK en BZK moet nog verder worden uitgewerkt. Ook kan het coalitieakkoord leiden tot een inhoudelijke aanpassing van NDS-onderdelen. Totdat hierover meer duidelijkheid komt, gaat het werk op de ingeslagen weg voort.
Wat te doen zonder middelen?
Wel is duidelijk dat er geen aanvullende middelen voor digitalisering en de NDS in het coalitieakkoord zijn opgenomen. Dat betekent het volgende:
- Prioriteiten stellen en focus aanscherpen zijn noodzakelijk. Wat kan er gedaan worden met de beschikbare middelen?
- Er moet duidelijkheid komen over wat elke overheidslaag en overheidsorganisatie actief wil bijdragen aan de uitvoering van de NDS. Zonder hun substantiële inbreng krijgt de NDS niet de kritieke massa die noodzakelijk is om te versnellen en bestaande belemmeringen te doorbreken.
- De budgetten die er wel zijn, moeten slimmer worden gebruikt. Bijvoorbeeld door activiteiten die in meerdere organisaties naast elkaar lopen te ‘ontdubbelen’. En door aan te sluiten op lopende trajecten of initiatieven.
Voortgang sinds december
De voortgang op de prioriteiten en de interventies wordt nog sterk beperkt door personele capaciteit en financiële middelen. Met de mensen en de middelen die beschikbaar zijn, is hard gewerkt en zijn de eerste resultaten opgeleverd. Voorbeelden hiervan zijn:
- De prioriteit AI heeft met succes EU-financiering binnengehaald via de Europese call GenAI4EU. Samen met onder andere Denemarken en Luxemburg wordt Nederland lid van een consortium dat met andere lidstaten werkt aan AI-bouwblokken. Daarnaast is virtuele assistent GemChat inmiddels uitgerold bij bijna 30 gemeenten, als een concrete stap richting hergebruik van verantwoorde generatieve AI binnen de overheid.
- Voor de prioriteit Data is de eerste versie van het afsprakenstelsel van het Federatief Datastelsel (FDS) vastgesteld. De eerste organisaties (waaronder DUO) zijn al bezig met de implementatie ervan, ondersteund door NDS/IBDS.
- Vanuit de prioriteit Digitale weerbaarheid en autonomie is een handreiking voor ‘crypto-agility’ opgeleverd. Deze vorm van weerbaarheid is een manier om kwetsbaarheden in versleuteling te verminderen.
- Op het gebied van signaalmanagement en proactieve dienstverlening leverde de prioriteit Burger en Ondernemer Centraal een visie, roadmap en strategische planning op.
- De interventie juridische belemmeringen heeft een inventarisatie afgerond, die duidelijker maakt welke belemmeringen het NDS-programma eerst oppakt.
Wat gaan we doen en waarom?
De aanjaagteams hebben zogenaamde 2-pagers opgeleverd die beschrijven wat zij gaan doen en waarom. Het is belangrijk dat alle overheden daar een goed en gedragen beeld van hebben. En dat het NDS-programma borgt dat alle teams die dingen doen waar iedereen met elkaar de meeste behoefte aan heeft.
Om de vaart en energie erin te houden is afgesproken dat de prioriteiten en interventies alvast aan de gang gaan met de uitvoering. De koers kan worden bijgesteld als dat nodig is.
Afstemming en meenemen achterban
De maand januari is door de verschillende stakeholders gebruikt om de 2-pagers af te stemmen met hun achterban. Ook de interne dienstverleners zijn meegenomen omdat ook hun kennis en kunde van belang is. De feedback die is opgehaald in deze afstemronde wordt meegegeven aan de aanjaagteams. Daarnaast is de afstemming met de achterban in veel gevallen ook gebruikt om te bespreken welke versnellers voor hen het meest relevant zijn en waar zij concreet een bijdrage aan willen leveren. In maart 2026 worden de 2-pagers definitief vastgesteld.
Vertrouwen
Komende weken worden spannend voor de NDS en de mensen vanuit alle overheden die hard bezig zijn om hier gezamenlijk een succes van te maken. Erik-Jan Boon, programmadirecteur NDS: “Vanuit mijn rol als programmadirecteur heb ik er vertrouwen in dat we, mogelijk in een aangepaste vorm, door kunnen gaan met de beweging die we met elkaar in gang hebben gezet en waar een brede steun voor is. Uiteindelijk heeft de politiek hier het laatste woord in.”
