Onder regie van de afdeling CIO Rijk en Digitaliseringsbeleid (voorheen CIO Rijk) hebben 4 overheidsdatacenters (ODC’s) in april 2026 de eerste fase van het project Verduurzamen Overheidsdatacenters succesvol afgerond. CIO Rijk, ODC Rijkswaterstaat en Justitiële Informatievoorziening Organisatie, ODC Haaglanden, ODC Belastingdienst en ODC-Noord onderzochten samen hoe verduurzaming slimmer, sneller en effectiever kan. De conclusie: door kennis te delen en gericht samen te werken, ontstaan concrete kansen om energie en kosten te besparen en CO2-uitstoot te verminderen.
Datacenters zijn onmisbaar voor de digitale overheid. Ze maken diensten mogelijk zoals DigiD, de belastingaangifte en de aansturing van bruggen en sluizen. Tegelijkertijd groeit hun energieverbruik door verdere digitalisering en toepassingen zoals AI. Volgens het CBS waren alle datacenters in Nederland in 2024 samen goed voor 4,6% van het totale Nederlandse elektriciteitsverbruik.
Wet- en regelgeving
Vanuit het Klimaatakkoord werkt Nederland toe naar klimaatneutraliteit in 2050. De Rijksoverheid speelt hierbij een belangrijke voorbeeld- en trekkersrol. Tegelijkertijd krijgen datacenters te maken met steeds strengere wet- en regelgeving. Deze verplichtingen vragen om beter inzicht in onder meer energiegebruik, watergebruik, hernieuwbare energie en restwarmte. Zo kan gerichter worden gestuurd op CO2-reductie, energiebesparing en efficiënter gebruik van middelen.
Focus aanbrengen, krachten en kennis bundelen
Met het project Verduurzamen Overheidsdatacenters wil de overheid krachten en kennis bundelen, de verduurzaming van ODC’s beter coördineren en tot tastbare resultaten komen. Eric van der Werf, ODC-Noord: “Het gaat daarbij ook om een organisatievraagstuk, namelijk hoe je met minder middelen meer output kunt realiseren”. De projectgroep onderzocht in de eerste fase waar krachtenbundeling zinvol is. De ODC’s zetten daarbij in op kennisdeling, het in kaart brengen van gezamenlijke uitdagingen en kansen, en een analyse die heeft geleid tot 5 aanbevelingen voor het vervolg.
Verbeterkansen
Daarnaast heeft externe partij Interact bijna 3800 servers doorgelicht en verbeterkansen voor serverefficiëntie in kaart gebracht. Uit de analyse blijkt dat de servers goed tot zeer goed presteren. Ook bleek dat de leeftijd van een server geen betrouwbare voorspeller is van de serverefficiëntie. Servers van 9 jaar oud hadden soms minstens zo’n goede score als servers van 2 jaar oud. Dat biedt kansen voor slimmer lifecyclemanagement. Servers kunnen soms langer worden gebruikt zonder dat dit ten koste gaat van prestaties.
De analyse laat ook zien er nog ruimte is voor verdere verduurzaming. Door servercapaciteit efficiënter te benutten en vervanging slimmer te plannen kan over een periode van 5 jaar naar schatting 2674 ton CO2-equivalent, 11,7 miljoen kWh aan energie en meer dan € 2 miljoen aan energiekosten worden bespaard.
Vervolgstappen project Verduurzamen Overheidsdatacenters
De projectgroep heeft 5 aanbevelingen opgesteld voor het vervolg. Zo willen de ODC’s duurzaamheid beter meten, zodat een completer beeld ontstaat. Ook wil de projectgroep transparanter maken wat de overheid doet om datacenters efficiënter en duurzamer te laten werken.
“Datacenters zijn grote stroomverbruikers. We willen zo goed mogelijk uitleggen wat we doen om ze zo efficiënt mogelijk te laten werken”, zegt Jeroen Besse van Rijkswaterstaat. “Daarmee geven we ook een signaal aan de markt om dezelfde transparantie te betrachten.” Daarnaast onderzoeken de ODC’s hoe bestaande capaciteit beter kan worden benut, welke mogelijkheden vloeistofkoeling biedt en hoe de circulariteit van hardware vergroot kan worden.
Samenwerking als versneller
De samenwerking tussen de 4 ODC’s geldt als één van de belangrijkste resultaten van de eerste projectfase. “Iedereen is open en transparant, waardoor we veel van elkaar leren”, zegt Michael den Ouden van SSC-ICT. “Door kennis te delen, krijgen de organisaties beter zicht op elkaars lopende initiatieven, wettelijke verplichtingen en praktische oplossingen. Dat voorkomt dubbel werk en maakt het gemakkelijker om bewezen aanpakken opnieuw te gebruiken.”
De volgende fase
In april 2026 heeft het CIO-beraad de resultaten van de eerste projectfase omarmd en unaniem ingestemd met het verder brengen van de 5 aanbevelingen en het versterken van een datagedreven sturing op duurzaamheid. Volgens Floor Kloosterman, afdelingshoofd I-stelsel en Vakmanschap CIO Rijk en voorzitter van de stuurgroep, bieden de resultaten van de eerste fase een stevige basis voor het vervolg. “Ik ben trots op wat we in deze eerste fase gezamenlijk hebben bereikt. Duurzaamheid is niet alleen een maatschappelijke verantwoordelijkheid van de overheid, maar ook een belangrijke voorwaarde voor een toekomstbestendige digitale dienstverlening.”
Verduurzaming is nooit klaar
Ook na afloop van het project blijft verduurzaming aandacht vragen. Jochem van den Berg van de Belastingdienst wijst erop dat energieverbruik niet alleen wordt bepaald in het datacenter zelf. Ook door de opkomst van AI, keuzes in architectuur, softwareontwikkeling en inkoop. “Samenwerking en kennisdeling blijven daarmee de sleutel tot een duurzamere digitale overheid”.
