
Continuïteit van kritieke diensten houdt in dat tijdens en na een calamiteit het belangrijkste werk doorgaat, of zo snel mogelijk weer uitgevoerd kan worden. Ook met weinig budget kan daar nu al veel aan worden gedaan, zegt Marianne van den Boogaart. Zij is programmamanager voor continuïteit binnen het dossier Digitale weerbaarheid en autonomie van de NDS.
Kritieke diensten vormen de kern van iedere dienstverlener. Voor overheidsorganisaties zijn het bijna altijd werkzaamheden die mensen raken. Zoals het gemeentelijk loket voor de (financiële) ondersteuning van inwoners, maar ook waterbeheer, zodat mensen droge voeten hebben en houden. Continuïteit van kritieke diensten, of Business Continuity Management (BCM), is de aanpak om bij het falen van die diensten, ze te continueren of zo snel mogelijk te herstellen. Dat falen kan het gevolg zijn van bijvoorbeeld menselijke fouten, maar ook van noodweer, oorlog, cyberdreigingen of een pandemie. Het is een essentieel onderdeel van de weerbaarheid van een organisatie.
BCM thuis
Van den Boogaart ziet BCM als een moderne noodzaak. “We moeten voorbereid zijn voor wanneer het mis gaat. Dat sluit ook aan bij de politieke wens van de slagvaardigere overheid en de grotere zelfredzaamheid van de burger. Thuis doen we dat toch ook? Waarom op het werk dan niet?” BCM thuis ziet er bij Van den Boogaart heel praktisch uit. “Stel, er breekt brand uit in je huis. Wat wil je dan redden? In mijn geval zijn dat de kinderen, de huisdieren en mijn fotoboeken. Ik heb daar maatregelen voor getroffen door een rookmelder aan te schaffen. En ik heb mijn fotoalbums allemaal bij elkaar staan. Als er iets is, kan ik ze makkelijk oppakken en naar buiten dragen, zodra de kinderen en huisdieren veilig zijn.”
Stap 1: wat is belangrijk?
BCM op het werk begint in feite niet anders, zegt Van den Boogaart. “Wat is bij een cyberaanval of overstroming het belangrijkste dat moet blijven werken? Of zo snel mogelijk hersteld moet worden? Dan zeg je misschien: ‘Dat is een kwestie van gezond verstand. Hoe moeilijk kan het zijn?’ Nou, na het aanwijzen van de hoofdlijn wordt het ingewikkelder. Dan moeten er prioriteiten worden gesteld. Met welk type dreigingen moeten we rekeninghouden? Welke risico’s zijn er voor de organisatie? Wat moet er in ieder geval doorgaan of het eerst hersteld worden, wat daarna? Maar ook: hoe snel moeten diensten worden hersteld en tegen welke kosten?” Mensen staan niet altijd stil bij wat de kritieke diensten zijn in hun organisatie, voegt Van den Boogaart daaraan toe. “Mijn team en ik willen mensen daar bewuster van maken. En hen vervolgens ondersteunen met een concreet handelingsperspectief.”
Stap 2: plannen maken
Wanneer duidelijk is wat een kritieke dienst is en wat niet (of minder), dan moet daar beleid op komen. Met daarin doelen vastgelegd voor de continuïteit, legt Van den Boogaart uit. “Vervolgens wordt dat vertaald naar concrete plannen. Daarin staat wat je hebt, hoe je de continuïteit daarvan behoudt en/of hoe je dat terugbrengt, zodat je je kritieke diensten weer kunt leveren. Dat is een samenspel van techniek, mensen en fysieke zaken. Veel bestuurders denken dat als ze één en ander digitaal laten regelen, dat ze klaar zijn. Dat is niet zo. Continuïteit van kritieke diensten heeft ook een fysiek aspect. Denk bijvoorbeeld aan sluizen, kantoorgebouwen, gemeentehuizen. En natuurlijk moet je ook stilstaan bij wat een calamiteit niet alleen voor de burgers en bedrijven betekent, maar ook voor de medewerkers van een organisatie.”
Stap 3: oefenen
Niet alleen het opschrijven van de plannen is belangrijk, het is vooral zaak ze uitvoerbaar te maken. Dat doe je door te testen en oefenen, zegt Van den Boogaart. “Oefenen is echt nodig om de bestuurder en de medewerkers bewust te maken. En vooral om te toetsen of de maatregelen in de praktijk voldoende zijn om de eerder beschreven doelen te halen. Daarnaast kan een bestuurder zo aantonen wat er is gedaan om de organisatie weerbaar te maken. Dan praten we over volwassenheidsniveaus die raken aan de Cyberbeveiligingswet en de Wet weerbare en kritieke entiteiten. Bestuurders hebben volgens deze wet- en regelgeving een verantwoordelijkheid voor de weerbaarheid van hun organisatie.”
Aansluiten bij anderen
Kleine organisaties vragen zich wellicht af hoe ze dit er ook nog bij moeten doen, vertelt Van den Boogaart. “Ons advies is dat ze zich aansluiten bij grotere organisaties die meer ervaring hebben met BCM. Wij werken in ons programma aan het bouwen van een community. In ons kernteam zitten mensen van provincies, gemeenten, departementen, UWV, het Waterschapshuis, ict-dienstverleners SCC-ICT en Logius, en de Kamer van Koophandel. Ik ben daarvoor gewoon gaan bellen in mijn netwerk om te vragen of mensen mee wilden doen. Samen zorgen we voor diverse concrete kennisproducten. En we zetten een overheid brede ‘pool’ op van ervaren mensen die het leuk vinden om te helpen. Dat doen ze door presentaties te geven en te adviseren over BCM. Daarmee gaan we het land in.”
Samen kom je verder
Haar tip voor anderen is om aan te sluiten bij de BCM-community en daarin te gaan netwerken. “Bel eens iemand op, maak een praatje en vraag op welke manier die persoon bezig is met BCM. Zo haal je kennis op buiten jezelf.” Voor Van den Boogaart is samenwerken vanzelfsprekend. “Ik ben heel bewust ambtenaar geworden; ik ben een idealist die de wereld beter wil maken. Dat kan alleen via samenwerking. Alleen ga je sneller, samen kom je verder. Dat is echt het leidmotief in mijn leven.”



